ΘΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΩ ΜΟΝΟΣ ΜΕΣ ΤΟ ΑΠΕΙΡΟ

Θα προχωρήσω μόνος μες το άπειρο

εδώ δεν ωφελεί άλλο να μείνω!

Με ένα μέσο άυλο, διάπυρο 

θα φεύγω από τη γη κι όλο θα φθίνω!

Θα δέσω γαλαξίες στο ζωνάρι μου

θα κάνω κομπολόι όλα τ’ άστρα

θα ψάξω να’ βρω μόνος το φεγγάρι μου

να ζω εγώ δεν ήξερα σε κάστρα.

Ήξερα το τραγούδι να στοχάζομαι

και λεύτερος να κρένω τα λουλούδια,

απόψε γη μου σκλάβος δε σ’ ασπάζομαι

φεύγω και πάω να ‘βρω τ’ αγγελούδια!

Ακολουθεί ένα ακόμη ποιητικό σχεδίασμα,

από την ποιητική μας  συλλογή, “Σταγόνες Ελπίδας”

Όταν σβήνουν τα φώτα, οι μεγάλες ψυχές ανάβουν 

τα δικά τους “φανάρια”.

Βαδίζουν αγέρωχα, εκεί που οι άλλοι

τρεκλίζουν.

Έχουν το δικό τους “ήλιο”, τη δική τους

 προσωπικότητα να “φωτίζει”.

Όταν οι καιροί είναι δύσκολοι, μπορεί οι άλλοι

να χάνονται,

ψάχνοντας εδώ κι εκεί ,

ζητώντας έναν “οδηγό”,

ένα στήριγμα.

Μα τότε αυτοί που σώπαιναν χρόνια

και χρόνια,

κι ήταν ξεχασμένοι

κι “ανύπαρκτοι” λες για τους άλλους,

τους καιροσκόπους,

να που δίνουν τα χέρια τους , τα μάτια τους,

το μυαλό τους, τη ζωή τους.

Όταν σβήνουν τα φώτα, οι μεγάλες ψυχές,

ανάβουν τα δικά τους “φανάρια”.

Οι μεγάλες ψυχές που στους εύκολους καιρούς,

χάνονται κάτω από το βάρος των άλλων,

τότε γίνονται “οδηγοί” και σωτήρες,

γίνονται ένα με την ιστορία  που δεν θα γράψει ποτέ γι’ αυτούς!

Μάνος Χατζιδάκις και “Μεγάλος Ερωτικός!”

“ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΑΣ”

Καλήν εσπέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας

του Χατζιδάκι βάσανα θα πω στ’ αρχοντικό σας.

Με του Μαγιού τις μυρωδιές του Φθινοπώρου τ’ άνθη

γεννήθηκε, μεγάλωσε και σπούδασε στη Ξάνθη.

Η μάνα του Πολίτισσα, ο κύρης του απ’ την Κρήτη,

τον Καζαμία διάβασε και τον Ονειροκρίτη.

Από μικρός τα γράμματα του φέρναν αηδία

τη μουσική αγάπησε μα όχι τα Ωδεία.

Κι αντί να φύγει σ’ άλλη γη να πάει σ’ άλλα κράτη

την Αττική προτίμησε και τ’ όμορφο Παγκράτι.

Κι αντί σαν όλα τα παιδιά να βγει κι αυτός στο πάρκο

τους οικοδόμους άκουγε που τραγουδούσαν Μάρκο.

Καλήν εσπέραν άρχοντες κι ακούτε παρακάτω

πως άλλοι βγαίνουν στον αφρό κι άλλοι κολάν στον πάτο.

Με τα χειρόγραφα σωρό τις μελωδίες μάτσο

βρήκε ένα τύπο βλοσυρό που τον ελέγαν Γκάτσο.

Κάτσανε κάτω και μαζί πολλά τραγούδια γράψαν

που τα πουλιά σωπάσανε κι όλα τα αηδόνια πάψαν.

                                         Νικολάου Γκάτσου   

“Σημαντική είναι η μουσική που μας εμπεριέχει”, έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις και το εννοούσε. Αφού η μουσική του, ήταν “αποτύπωμα” της προσωπικότητας του και των βιωμάτων του. Βαθιά επηρεασμένος από τη δύναμη, την ομορφιά και την αλήθεια του λαϊκού μας τραγουδιού, ήταν στην ουσία ο πρώτος από τους σύγχρονους συνθέτες μας που “ενσωμάτωσε” αυτά τα ακούσματα στο έργο του.

Μαζί βέβαια με τον Μίκη Θεοδωράκη, αν και αυτός “οικειοποιήθηκε” τα λαϊκά μοτίβα με διαφορετικό τρόπο, δίνοντας στο μπουζούκι πρωταγωνιστικό ρόλο, σε αντίθεση με τον Χατζιδάκι.

Ποιητής , ο ίδιος , έγραψε πολύ όμορφους στίχους σε τραγούδια που συχνά αγνοούμε ότι αυτός είναι ο στιχουργός τους, αν και είναι πασίγνωστα. Ένα τέτοιο δείγμα είναι το τραγούδι με τίτλο, “Οδός ονείρων” από το ομώνυμο μουσικοθεατρικό έργο.

Κάθε κήπος έχει μια φωλιά για τα πουλιά

κάθε δρόμος έχει μια καρδιά για τα παιδιά.

Μα , κυρά μου, εσύ σαν τι να λες με την αυγή

και κοιτάς τ’ αστέρια που όλο πέφτουν σαν βροχή.

Δώσ’ μου τα μαλλιά σου να τα κάνω προσευχή

για να ξαναρχίσω το τραγούδι απ’ την αρχή.

Κάθε σπίτι κρύβει λίγη αγάπη στη σιωπή

μα ένα αγόρι έχει την αγάπη για ντροπή.

Μα, κυρά μου, εσύ κ.τ.λ.

Αν και αγαπούσε με πάθος τη μουσική, απεχθανόταν τους επίσημους χώρους διδασκαλίας της. Να λοιπόν τι έλεγε ο ίδιος σχετικά με το θέμα αυτό. “… συνειδητοποίησα πόσο άχρηστα ήτανε τα μαθήματα της μουσικής, μια και μ’ απομάκρυναν ύπουλα απ’ τους αρχικούς μου στόχους που ήταν να επικοινωνήσω, να διοχετευθώ και να εξαφανιστώ, γι’ αυτό και τα σταμάτησα … Έτσι δεν σπούδασα σε Ωδείο και συνεπώς γλίτωσα απ’ το να μοιάζω με τα μέλη του Πανελλήνιου Μουσικού Συλλόγου!”

Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει πει για τον Μάνο Χατζιδάκι: “Σε όλη τη διάρκεια της συνύπαρξης μας υπήρχε ταυτόχρονα απώθηση και ταύτιση, απαξίωση και εκτίμηση, σκεπτικισμός και θαυμασμός, πολεμική και συνεργασία. Τουλάχιστον εγώ σπάνια αρνήθηκα τόσο πολύ, αλλά και θαύμασα ακόμα πιο πολύ έναν άνθρωπο”. Ανάλογα ήταν και τα συναισθήματα του Χατζιδάκι για τον Θεοδωράκη.

Ο Μάνος Χατζιδάκις κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης του πριν χρόνια, απαντώντας σε ερώτηση για το πως βλέπει την πορεία της χώρας μας στην “Ενωμένη Ευρώπη” , μίλησε (προφητικά!) για “σκλαβιά” της Ελλάδας, τα προσεχή χρόνια, από την Ευρωπαϊκή Ένωση!  Συμπληρώνοντας μάλιστα πως πρόκειται για σκλαβιά που εμείς τη διαλέγουμε και δεν μας επιβάλλεται.

Ας κλείσουμε όμως το μικρό αυτό αφιέρωμα στο Μάνο Χατζιδάκι, μιλώντας για το κορυφαίο μουσικό έργο του, κατά γενική ομολογία, για τον “Μεγάλο Ερωτικό” δηλαδή. Καλύτερα ακόμα να μας μιλήσει ο ίδιος ο συνθέτης γι’ αυτό: “Ο Μεγάλος Ερωτικός” έγινε από αίσθημα ενοχής και όχι αγάπης. Μόνον οι ανόητοι φαντάζονται ότι όταν είσαι ερωτευμένος γράφεις ένα έργο σαν τον Μεγάλο Ερωτικό. Τον Μεγάλο Ερωτικό τον γράφεις όταν δεν ασχολείσαι με το αν είσαι ερωτευμένος ή όχι. Έχεις ξεκαθαρίσει τα θέματα και είσαι ελεύθερος να σκέπτεσαι”.

Το δίσκο τον αφιέρωσε στη μνήμη της Μυρτιώτισσας, που ήταν μητέρα του ηθοποιού Γιώργου Παππά και με την οποία ο Μάνος Χατζιδάκις συνδεόταν με φιλία. Η ποιήτρια Μυρτιώτισσα είχε στείλει κάποτε ένα τρυφερό γράμμα στο συνθέτη με το ποίημα της “σ’ αγαπώ” μέσα, το οποίο όμως εκείνος για μεγάλο χρονικό διάστημα το είχε αγνοήσει. Θυμίζουμε την πρώτη στροφή από το ποίημα αυτό.

Σ’ αγαπώ, δεν μπορώ

τίποτ’ άλλο να πω

πιο βαθύ, πιο απλό,

πιο μεγάλο!    

Για τον Χατζιδάκι, το έργο περιγράφεται με τα παρακάτω λόγια. “Ο Μεγάλος Ερωτικός είναι ένας λαϊκός Θεός, που ζει στη φαντασία μας από τη στιγμή που γεννιόμαστε ίσα που να πεθάνουμε, όμορφος, εφηβικός και αδιάκοπα ζωντανός. Ο Μεγάλος Ερωτικός δεν φοράει τοπικά γραφικά ρούχα. Φοράει δικά του, που συνθέτουν δύσκολους συνδυασμούς ήχων, ανάλαφρων χρωμάτων και ποιητικών ονείρων. Δεν περιέχει μηνύματα που δύσκολα τα σβήνουν οι βροχές. Δεν αντιστέκεται…”.

Το τραγούδι “Κραταιά ως θάνατος αγάπη” που οι στίχοι του προέρχονται από τους Ψαλμούς του Δαυίδ και με το οποίο τελειώνει ο “Μεγάλος Ερωτικός”, αποτελεί ένα από τους ωραιότερους “ύμνους” στον έρωτα , όταν αυτός “μεταμορφώνεται” σε αγάπη.

Θες με ως σφραγίδα επί την καρδίαν σου

Ως σφραγίδα επί τον βραχίοναν σου

Ότι κραταιά ως θάνατος αγάπη

Σκληρός ως άδης, ζήλος

Περίπτερα αυτής, περίπτερα πυρός

Φλόγες αυτής.

‘Υδωρ πολύ ου δυνήσεται σβέσαι την αγάπην

Και ποταμοί ου συγκλύσουσιν αυτήν.  

Αυτοεκτίμηση είναι η αντίληψη που έχουμε για την αξία του ίδιου μας του εαυτού. Σημαίνει, πόσο αναγνωρίζουμε και εκτιμούμε τον εαυτό μας. Η αυτοεκτίμηση μας τροφοδοτείται από δύο “πηγές”:

• Από τις σχέσεις μας με τους άλλους
• Από τις προσδοκίες που έχουμε από μας τους ίδιους

Η ευτυχία στη ζωή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης μας. Αντίθετα, κάθε φορά που βιώνουμε υποτιμητικά συναισθήματα για τον εαυτό μας, παρατηρούνται προβλήματα στο ψυχισμό μας, στις σχέσεις μας με τους άλλους και γενικότερα στους στόχους που βάζουμε στη ζωή.

Εξυπακούεται ότι η υπόθεση της αυτοεκτίμησης είναι κάτι πολύ σημαντικό για τα παιδιά. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο , γονείς και εκπαιδευτικοί, να φροντίζουμε να καλλιεργούμε την αυτοεκτίμηση των παιδιών και να τους μαθαίνουμε τρόπους ώστε και τα ίδια να την ενισχύουν ανά πάσα στιγμή στη ζωή τους.

Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν σημειώνουμε παρακάτω, πως αναπτύσσεται η αυτοεκτίμηση:

• ‘Οταν τα καταφέρνω καλά
• Όταν αισθάνομαι καλά
• Όταν αποδέχομαι τον εαυτό μου
• Όταν έχω κοινωνικές σχέσεις, όταν έχω φίλους, χωρίς να παραβαίνω τον προσωπικό μου κώδικα αξιών. (Να είμαι “εγώ” και όχι οι “άλλοι”).                   

Το ποίημα μας ,“ΑΥΤΟ ΘΑ ΠΕΙ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ”, που βρίσκεται στο βιβλίο “Παιδικό Τραγούδι και Συναισθηματική Αγωγή” (Εκδόσεις” Πεδίο”), βιβλίο γραμμένο συνεργατικά με την σύμβουλο ψυχικής υγείας κ. Ειρήνη Γιασιράνη, μελοποίησε ο μουσικοπαιδαγωγός Παναγιώτης – Λουκάς Μπέλλος.

ΑΥΤΟ ΘΑ ΠΕΙ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ

Όταν καλά τα καταφέρνεις

κι όταν αισθάνεσαι καλά

στο αερόστατο ανεβαίνεις

κι όλο πηγαίνεις πιο ψηλά.

Πετάς πιο πάνω απ’ τη χαρά σου

γιατί έχεις φίλους κι απορείς

πως με τον φίλων τις ανάσες

να’ βεις πιο ψηλά μπορείς.

Μα κείνο που σε πάει πιο πάνω

και να σε φτάσω δεν μπορώ

είναι που έχεις κάνει φίλο

τον εαυτό σου από καιρό!

Το Bullying στα σχολεία έχει τις περισσότερες φορές τη μορφή κρυφής βίας. Προέρχεται από μεμονωμένους μαθητές ή ομάδες μαθητών και απευθύνεται σε “αδύναμους” και “διαφορετικούς” συμμαθητές – συμμαθήτριες (συμμαθητή ή συμμαθήτρια). Το Bullying στο σχολείο , ξεκινά από τη λεκτική και την ψυχολογική-ηθική πίεση και φτάνει ως τη σωματική βία. Στο “σκληρό” παιχνίδι του εκφοβισμού , οι δράστες – οι “νταήδες”, σκοπό τους έχουν να επιβάλουν τη θέληση τους πάνω σε άλλους. Παίζουν το ρόλο του “δυνάστη” , του “δυνατού” . κι άλλοτε το ρόλο αυτού που θέλει να βάλει τα πράγματα σε “τάξη”.

Συνήθως, οι “δράστες” είναι παιδιά που έχουν υπέρμετρη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και συχνά “επενδύουν” στη σωματική τους δύναμη. Έχουν δηλαδή μεγάλη αυτοπεποίθηση, όχι όμως και αυτοεκτίμηση. Η επιθετική συμπεριφορά έχει τις “ρίζες” της στο οικογενειακό περιβάλλον και δεν εκδηλώνεται μόνο στα πλαίσια του σχολείου , αλλά και έξω απ’ αυτό. Κάθε φορά που στην ομάδα που εκφοβίζει, εμφανίζονται παιδιά χωρίς τα παραπάνω “κυρίαρχα” στοιχεία, αυτά τα παιδιά λειτουργούν απλά ως “συνοδοιπόροι”. Είναι δηλαδή “άβουλα” μέλη , ανθρώπινης “αγέλης”.

Οι δράστες, οι “νταήδες”, είτε παίρνουν είτε δεν παίρνουν χρήματα ή πολύτιμα αντικείμενα από τα θύματα τους,  αυτά που σίγουρα τους αφαιρούν είναι τα πολυτιμότερα που έχουν. Την αξιοπρέπεια τους , την αυτοεκτίμηση τους, την αυτοπεποίθηση τους, τη νοητική, ψυχολογική, σωματική “ισορροπία” τους. Τα παιδιά που βιώνουν βία στο σχολείο είναι τρομοκρατημένα και νιώθουν ενοχές γιατί πιστεύουν πως για ότι συμβαίνει, φταίνε εκείνα. Κλείνουν το στόμα. Δεν μιλούν σε γονείς και δασκάλους για το πρόβλημα τους.

Ας έχουμε λοιπόν το νου μας στις αντιδράσεις των παιδιών μας.  Ας παρατηρούμε τις συμπεριφορές τους. Στάσεις παιδιών όπως οι παρακάτω, ας μας προβληματίσουν αναφορικά με πιθανό σχολικό εκφοβισμό, σχολική βία.

• Να επιστρέφουν στο σπίτι χωρίς διάθεση, σκεφτικά και επιθετικά.
• Να κλείνονται στο δωμάτιο τους , να μην θέλουν να πάνε σε γιορτές συμμαθητών και να καθηλώνονται στον υπολογιστή, η σε άλλες οθόνες.
• Να πηγαίνουν όλο και χειρότερα στα μαθήματα και συγχρόνως να χάνουν κάθε διάθεση για τα χόμπι τους.
• Να μιλάνε για πόνους στην κοιλιά τα απογεύματα της Κυριακής ή άλλων αργιών, φέρνοντας στο μυαλό ότι πρέπει να πάνε στο σχολείο και άρα να υποστούν τις συμπεριφορές των “νταήδων¨.
• Να χάνουν διαρκώς το χαρτζιλίκι τους απλούστατα γιατί τους το παίρνουν οι “δυνάστες” τους.

Πηγή της συμπεριφοράς του εκφοβισμού είναι  ο τρόπος διαπαιδαγώγησης του παιδιού “θύτη”, από την οικογένεια του. Παιδιά με βίαιες, επιθετικές συμπεριφορές, έχουν μεγαλώσει κοντά σε γονιό κακοποιητικό  ή γονείς κακοποιητικούς , είτε ανεκτικούς, παραχωρητικούς, χωρίς όρια. Επομένως οι συζητήσεις των γονέων του “θύματος” με τους γονείς του “θύτη”,  μπορεί να οδηγήσουν σε αρνητικά αποτελέσματα.

Γι’ αυτό οι ειδικοί προτείνουν στους γονείς. να συζητούν το πρόβλημα με νηπιαγωγούς, δασκάλους ή καθηγητές, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών τους, σε μια προσπάθεια εξεύρεσης λύσης , χωρίς όμως την παρουσία του παιδιού “θύματος”. Ενιαία “πορεία” προσέγγισης για λύση του προβλήματος δεν υπάρχει. Κάθε περίπτωση σχολικής βίας, έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Αυτό που είναι καλό να συμβαίνει, συνοψίζεται στο ότι, το σχολείο που είναι ο τόπος του προβλήματος, είναι και ο τόπος της επίλυσης του.

Και ας θυμόμαστε πάντα ότι είναι πολύ καθοριστικό  να μιλάμε  καθημερινά με τα παιδιά μας και να τα ακούμε, όσο μπορούμε πιο αμερόληπτα όμως! Να τα ακούμε πραγματικά και με την καρδιά μας!

Εξυπακούεται ότι η σχολική τάξη είναι ο χώρος όπου πρέπει να γίνονται συνεχώς δραστηριότητες για την ευαισθητοποίηση των παιδιών αναφορικά με το “πρόβλημα” που έχει να κάνει με τη σχολική βία και όχι μόνο επετειακά!   Γι αυτό το λόγο γράψαμε την έμμετρη μουσική ιστορία με τίτλο: “Μήλα γύρω-γύρω, στη μέση πορτοκάλι!” και την παρουσιάζουμε, για άλλη μια φορά, εδώ.

Στα σχολεία, μας απασχολεί η συνεργασία κι έτσι δασκάλες και δάσκαλοι τη θέλουμε και την πιστεύουμε. Το ίδιο κάνουν και αρκετοί γονείς. Γνωρίζουμε όμως παράλληλα ότι αυτό που προάγει και καλλιεργεί η κοινωνία, είναι ο ανταγωνισμός. Γιατί; διότι ο έντονος ανταγωνισμός αποδεικνύεται πως είναι ένας οργανωμένος τρόπος καταπίεσης από την πλευρά εκείνων που θέλουν να βρίσκονται “σε θέση ισχύος”. Κι ακόμη είναι ένας τρόπος “ελέγχου” και αποδυνάμωσης των δημιουργικών ατόμων.

Ο ανταγωνισμός εν τέλει δεν είναι τίποτα άλλο από μια δικαιολογία για να αποφύγουμε τις σχέσεις ισότητας. Οι ανταγωνιστικές συνθήκες, σε βάθος χρόνου, έχουν αποθαρρυντικά αποτελέσματα, καθώς αναγκάζουν το παιδί να εξαρτάται από τον παραλογισμό της σύγκρισης με τους άλλους – αντί της σύγκρισης με τον εαυτό του από καιρού εις καιρόν- κι έτσι βάζουν σε δοκιμασία ακόμη και την υγεία του.

Οδηγώντας τα παιδιά μας σε “δρόμους” ανταγωνισμού, χωρίς να το θέλουμε, πλήττουμε την αυτοπεποίθηση τους. Ξεφεύγει κανείς από  ην ασφυκτική “λαβή” του ανταγωνισμού, μόνο όταν τονώσει την αυτοπεποίθηση του. Και επειδή θέλουμε τα παιδιά να αναπτύξουν αυτοπεποίθηση, θα πρέπει να καταπολεμήσουμε το “θηρίο” του ανταγωνισμού.

Και κλείνουμε, με τα λόγια του Άντλερ: “Η πιο παλιά προσπάθεια της ανθρωπότητας είναι η προσπάθεια της συνεργασίας ανάμεσα στους ανθρώπους. Όλη η πρόοδος που πραγματοποίησε η φυλή μας, έγινε από το ενδιαφέρον για τους συνανθρώπους μας”.

• Κανένα παιδί δεν είναι υποχρεωμένο να “πηγαίνει” να “συναντήσει” την Τέχνη. Η Τέχνη είναι που έχει “υποχρέωση” να “πηγαίνει” κοντά στα παιδιά! Κοντά σε κάθε παιδί, χωρίς διακρίσεις. Eπομένως, υποχρεωμένοι είμαστε εμείς- οι ενήλικες- να οδηγήσουμε τα παιδιά, κοντά στα “θεία δώρα” της.

• Είναι αλήθεια πως τούτη την περίοδο της πανδημίας, καταλαβαίνουμε πόση αξία έχει πραγματικά η Τέχνη για τη ψυχή μας και για την υγεία μας γενικότερα. Τούτη την περίοδο που δεν συναντιόμαστε και δεν μοιραζόμαστε τα “δώρα ” της!

Γιατί μόνο η ζώσα επικοινωνία με την Τέχνη και η βιωματική συμμετοχή σ’ αυτήν, είναι που μας λυτρώνει και μας ανυψώνει. Όσο λοιπόν οι άνθρωποι θα απέχουν από τη ζώσα Τέχνη, (λόγω της πανδημίας), τόσο θα αυξάνουν τα κρούσματα απόγνωσης και κατάθλιψης.

Είναι ανάγκη λοιπόν να βρεθούν φόρμουλες επιστροφής του κόσμου, στις ζώσες “ζεστές” αγκαλιές όλων των μορφών Τέχνης.

Το θέμα μας αυτή τη φορά έχει να κάνει με την καλλιέργεια στάσεων- από τη νηπιακή ηλικία ήδη- ενάντια στις προκαταλήψεις προς τα άτομα με ειδικές ανάγκες ή αναπηρίες, ή αλλιώς προς τα άτομα με διαφορετικές ικανότητες. “Όχημα” και πάλι η μουσική ,το παιδικό τραγούδι πιο συγκεκριμένα, με παράλληλη εφαρμογή γενικότερων τεχνικών της παιδαγωγικής.

Η συνύπαρξη και μόνο, αρτιμελών παιδιών και παιδιών με αναπηρία στην ίδια τάξη, στην ίδια ομάδα, δεν φαίνεται να μετριάζει ούτε τις δυσκολίες συμπεριφοράς εκατέρωθεν, ούτε να ενισχύει στάσεις αποδοχής. Αναγκαία κρίνεται η ευαισθητοποίηση όλων των παιδιών στο συγκεκριμένο θέμα. Έτσι, βλέπουμε πως τα παιδιά με αρτιμέλεια είναι απαραίτητο να πάρουν πληροφορίες, να κάνουν ερωτήσεις και να εκφράσουν τα συναισθήματα τους, αναφορικά με τις αναπηρίες. Από την άλλη πλευρά, σε τάξεις όπου υπάρχουν παιδιά με ειδικές δεξιότητες, βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην καλλιέργεια της αποδοχής και της αυτονομίας , καθώς και στην ανάπτυξη εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας με τον κόσμο.

Βέβαια αυτό που είναι ιδιαίτερα σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσουμε όσοι βρισκόμαστε κοντά στα παιδιά,  τις βαθιά ριζωμένες μέσα μας στάσεις, που παίρνουν τη μορφή προκαταλήψεων  και που ευτυχώς μπορούν να αλλάζουν, συχνά όμως με μεγάλη “εσωτερική” προσπάθεια.

Πολλές φορές λοιπόν εμείς οι εκπαιδευτικοί (από όποια βαθμίδα κι αν προερχόμαστε), δυσκολευόμαστε να καταπολεμήσουμε τις δικές μας προκαταλήψεις, αλλά αλλά και των παιδιών μας, εξαιτίας των παρακάτω τάσεων.

α) να κρατάμε τα άτομα με αναπηρία σε αφάνεια, χωρίς να μιλούμε γι’ αυτές τις αναπηρίες,

β) να συμπεριφερόμαστε σαν να είναι αυτά τα παιδιά ανίκανα και εξαρτημένα,

γ)να βλέπουμε μόνο την αναπηρία ενός ανθρώπου και όχι τον άνθρωπο ως σύνολο.

Από την άλλη πλευρά, λέξεις όπως “σακάτης”, “ηλίθιος”, “τρελός”, “καθυστερημένος”, “μουγκός”. ενισχύουν τα στερεότυπα, συμβάλλουν στη δημιουργία μιας αρνητικής αυτοεικόνας και διαιωνίζουν στάσεις και πρακτικές απέναντι σε ανθρώπους με ειδικές ανάγκες.

Όπως επισημαίνει η Louise Derman – Sparks, “τέτοιες λέξεις αποδίδουν ανικανότητα και εξάρτηση και προκαλούν συναισθήματα οίκτου παρά σεβασμού. Οι άνθρωποι με ειδικές ανάγκες δεν μειονεκτούν λόγω της κατάστασης, αλλά λόγω των προκαταλήψεων, της έλλειψης πρόσβασης και των διακρίσεων”.

Δείτε πόσο απλοϊκά και συνάμα θαυμάσια απάντησε ένα νήπιο στο ερώτημα: “Τι σημαίνει για έναν άνθρωπο να είναι ανάπηρος ή με ειδικές ανάγκες;”

Απάντησε λοιπόν: “Σημαίνει ότι δεν μπορεί να κάνει πράγματα, αλλά μπορεί να κάνει τα πράγματα που μπορείς να κάνεις εσύ, ωστόσο δεν μπορεί να κάνει όλα τα πράγματα που μπορείς να κάνεις εσύ, αλλά μπορεί να κάνει σχεδόν όλα τα πράγματα που μπορείς να κάνεις εσύ!”.

Για να φέρουμε στο προσκήνιο της τάξης το θέμα των προκαταλήψεων απέναντι στα άτομα με ειδικές δεξιότητες, δουλέψαμε σε σχολεία το παρακάτω τραγούδι που βρίσκεται στο βιβλίο μας με τίτλο, “Παιδικό τραγούδι και ανθρώπινη διαφορετικότητα” (εκδόσεις: Νάκας-Παπαγρηγορίου).

Στο σκύλο μου…

(Στίχοι: Γ. Σακελλαρίδης – Μουσική: Λ. Κουλά)

Το σκύλο μου τον αγαπώ

τον έχω πρώτο φίλο!

Παιχνίδια κάνουμε πολλά

“σαν γάτα με το σκύλο”.

Τον κυνηγώ, με κυνηγά

πηδούμε σαν δυο μπάλες

κι αγκαλιασμένοι κάνουμε

αστείες κουτρουβάλες.

Στην αγκαλιά μου τον κρατώ

του λέω παραμύθια.

Δεν έχω φίλο πιο πιστό

αυτή ‘ ναι η αλήθεια.

Μα … ξέχασα να σας το πω

πως τρία πόδια έχει

και πως απ’ όλα πιο πολύ

του αρέσει όταν τρέχει!

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-6                  (Πατήστε στο “ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ -6 “, πάνω  και ακούστε το τραγούδι)

Ξεκινούμε την προσέγγιση του ποιήματος- τραγουδιού από το “μεταφορικό” επίπεδο. Αυτό δηλαδή που έχει να κάνει με τα ζώα εν προκειμένω. Στη συνέχεια περνούμε στο πραγματικό επίπεδο, στην ίδια τη ζωή. Στην ενεργοποίηση των παιδιών , ώστε να ανακαλέσουν και να βάλουν στη συζήτηση βιώματα και εμπειρίες. Εικόνες ανάλογες με το θέμα θα βοηθήσουν.

Στο τέλος, μπορούμε να βάλουμε μια “εργασία’ για το “σπίτι”! Βιωματική όμως εργασία που θα κρατήσει μέρες! Καλούμε λοιπόν τα παιδιά να φανταστούν ότι είναι καθηλωμένα σε αναπηρική καρέκλα και ότι υπάρχουν μερικά πράγματα που θέλουν να κάνουν, ενώ κάποιος φίλος τους πρόκειται να τους ακολουθήσει.

Τους ζητούμε λοιπόν να πάνε στα παρακάτω μέρη για να εξακριβώσουν ποια πράγματα είναι δυνατά και ποια όχι για κάποιο άτομο που κινείται με αναπηρικό καροτσάκι.

Να πάνε… στο κέντρο της πόλης, στο βιβλιοπωλείο, στο σχολείο, στον κινηματογράφο, στο Σούπερ Μάρκετ, σ’ ένα γιατρό στο Νοσοκομείο, στο Δημαρχείο.

Μπορεί καθένας να υποθέσει τα “μηνύματα” που φτάνουν στην τάξη. Τι απομένει τότε; Να δούμε την αλήθεια “στα μάτια” και να “αγωνιστούμε” με τον τρόπο μας για την καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης, στο γύρω κόσμο, των ατόμων με ειδικές δεξιότητες, παρακινώντας συνάμα τα παιδιά, να αναπτύξουν ακτιβιστικές θέσεις για τα αυτονόητα.

Ο δάσκαλος, η δασκάλα, θα πρέπει να φέρονται σε κάθε παιδί με βαθιά αγάπη και συγκίνηση! Συνάμα θα πρέπει να φροντίζουν την αυτοεκτίμηση των παιδιών καθώς για κείνα οι δάσκαλοι τους είναι συνήθως ξεχωριστά άτομα και ως εκ τούτου η γνώμη τους γι’ αυτά έχει βαρύτητα.

Συχνά, τα αρνητικά λόγια της δασκάλας, του δασκάλου, για κείνα , δημιουργούν στη ψυχή και στο νου τους, μια εικόνα αρνητικής αναγνώρισης με αποτέλεσμα να αποθαρρύνονται και να πληγώνονται.

Η ενθάρρυνση είναι ένας σπουδαίος τρόπος για να κάνουμε τα παιδιά να νιώσουν όμορφα συναισθηματικά και να θελήσουν να προσπαθήσουν περισσότερο.

ο δάσκαλος, η δασκάλα, λοιπόν, πάντα πρέπει να ενδιαφέρονται για κάθε παιδί χωριστά, εξίσου γνωστικά και συναισθηματικά. Εξάλλου, τα γνωστικά αποτελέσματα, όπως ξέρουμε, είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την “τόνωση” της συναισθηματικής νοημοσύνης.

Κι ας μην ξεχνάμε. Η δασκάλα, ο δάσκαλος, θα πρέπει να λειτουργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να ενισχύουν την αυτοεκτίμηση του κάθε μαθητή, της κάθε μαθήτριας, καθώς η αυτοεκτίμηση είναι καθοριστική στη ζωή όλων μας.

“Το λουλούδι που φοβόταν τα λάθη” βρίσκεται στο βιβλίο “Παιδικό τραγούδι και συναισθηματική αγωγή” (εκδόσεις Πεδίο) που γράψαμε σε συνεργασία με την σύμβουλο ψυχικής υγείας κ. Ειρήνη Γιασιράνη.

Τη μελοποίηση έχει κάνει ο Λουκάς-Παναγιώτης Μπέλλος. Τραγουδά η Ματίνα Μάστορα. Πιάνο παίζει ο Βαγγέλης Μάνδηλας και κρουστά η Άννα Νικητιάδη.

Ας το ακούσουμε.

Να τι γράφει, μεταξύ άλλων, ο Λέο Μποσκάλια για τα λάθη, στο βιβλίο του “Να ζεις, ν’ αγαπάς και να μαθαίνεις”.

“Λάθος, λάθος, λάθος, λάθος, λάθος. Για σκέψου  να παίρνεις πίσω εργασίες γεμάτες λάθη, Γιατί να μην αρχίσεις να σημειώνεις τα σωστά! -έχεις δύο σωστά Γιάννη. Μπράβο σου!- Γιατί να μην τους δώσεις να καταλάβουν ότι μπορούν να κάνουν κάτι καλά και να ξεκινήσουν από κει αντί να λογαριάζουν πάντα τα λάθη; Είναι εξίσου εύκολο να υπογραμμίζεις τα σωστά όσο και τα λάθη. Μάλιστα στην πρώτη περίπτωση κουράζεται λιγότερο το χέρι σου”.

“Ένα άλλο πράγμα που χρειαζόμαστε όλοι είναι η ελευθερία. Ο Θορώ λέει ότι: -τα πουλιά δεν τραγουδούν ποτέ μέσα στις σπηλιές-. Ούτε κι εμείς. Για να μπορέσουμε να μάθουμε , πρέπει να είμαστε ελεύθεροι. Πρέπει να είμαστε ελεύθεροι να δοκιμάζουμε, να πειραματιζόμαστε, να κάνουμε λάθη. Έτσι μαθαίνει κανείς. Καταλαβαίνω τα λάθη σου και κερδίζω από τα δικά μου. Το μυστικό είναι να μην κάνεις πολλές φορές το ίδιο λάθος. Έχω όμως ανάγκη να είμαι ελεύθερος να πειραματίζομαι και να δοκιμάζω. Δώσε μου αυτή την ευκαιρία. Δώσε μου την ευκαιρία να ζήσω και να είμαι ο εαυτός μου…”

Εμείς οι δάσκαλοι, αν θέλουμε να δούμε τα παιδιά να μας αγαπούν και να είναι κοντά μας με τη ψυχή τους, πρέπει να πάψουμε να είμαστε δάσκαλοι και να γίνουμε άνθρωποι. Γιατί τα παιδιά ταυτίζονται περισσότερο με τους ανθρώπους και λιγότερο με τους δασκάλους.

Να γιατί ο Λίοναρντ Ζίλμερμαν στο βιβλίο του “Κρίση στην τάξη”, γράφει μεταξύ άλλων: “Αυτό που λείπει είναι το συναίσθημα. Τα σχολεία είναι θλιβερά μέρη χωρίς πνευματικότητα που πνίγουν τα παιδιά και σκοτώνουν τη δημιουργικότητα και τη χαρά”.

Επειδή όμως μεγαλύτερη χαρά από το να μαθαίνεις δεν υπάρχει, τα σχολεία θα’ πρεπε να ήταν τα πιο χαρούμενα μέρη του κόσμου. Κι όμως δεν είναι… παρά μόνο στα διαλείμματα… γιατί τότε τα παιδιά μαθαίνουν βιωματικά, μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι, χωρίς καταναγκασμό, χωρίς την παρουσία καμιάς αυθεντίας. Είναι τότε που κάνουν τις μεγαλύτερες “ανακαλύψεις”… αυτές του “εαυτού” και των “άλλων”.